Bạn đang đeo đồng hồ thông minh, chạy bộ xong thì thấy con số nhịp tim nhảy lung tung và tự hỏi đo nhịp tim trên đồng hồ chính xác không? Nói ngắn gọn: lúc nghỉ, đồng hồ đo khá ổn để theo dõi xu hướng. Lúc vận động mạnh, con số chỉ nên xem như tham khảo, chưa đủ để thay thế thiết bị y tế.
Đội ngũ Choihay đã dùng và so sánh khá nhiều dòng đồng hồ phổ thông bán tại Việt Nam. Điểm chung chúng tôi nhận ra là sai số tăng rõ mỗi khi cổ tay chuyển động. Bài viết này sẽ giải thích cảm biến hoạt động ra sao, nó hay thất bại ở đâu, và bạn có thể làm gì để con số bớt đánh lừa mình.
Khi nghỉ và khi tập, con số có đáng tin không?
Khi bạn ngồi yên và đeo đồng hồ đúng cách, sai số thường chỉ vài nhịp mỗi phút. Con số này đủ để biết nhịp tim lúc làm việc đang ở mức nào. Vì vậy nhiều người dùng đồng hồ để theo dõi nhịp nghỉ hằng ngày, và đây cũng là chỗ đồng hồ làm tốt nhất.
Khi tập nặng thì khác hẳn. Cổ tay rung, mồ hôi chảy, da bị kéo giãn và cảm biến dễ mất dấu mạch máu. Trong một buổi thử nội bộ, chúng tôi từng thấy đồng hồ lệch hơn chục nhịp so với đai ngực khi chạy bộ. Bởi thế, khi tập cường độ cao, bạn nên xem đồng hồ như một chỉ báo tương đối.
Nếu phải tóm gọn theo mức độ, lúc nghỉ thì khá đáng tin, đi bộ nhanh thì chấp nhận được, còn tập nặng thì chỉ nên nhìn xu hướng. Đồng hồ không thể thay máy đo y tế hay buổi khám bác sĩ khi bạn có triệu chứng bất thường.
Cảm biến quang học PPG hoạt động thế nào?
Hầu hết đồng hồ đo nhịp tim theo cách chiếu đèn LED xanh vào da rồi đo lượng ánh sáng phản xạ trở lại. Có thể hình dung thế này: mỗi lần tim đập, máu chảy qua mao mạch làm lượng ánh sáng bị hấp thụ thay đổi theo nhịp. Cảm biến ghi lại sự thay đổi đó và quy đổi thành số nhịp mỗi phút.
Ánh sáng xanh được chọn vì hemoglobin trong máu hấp thụ nó khá tốt. Một số dòng máy có thêm LED đỏ hoặc hồng ngoại để đo ổn định hơn ở lớp da sâu. Điều này đặc biệt hữu ích khi da cổ tay có màu tối, bởi melanin hấp thụ bớt ánh sáng xanh và làm tín hiệu yếu đi rõ rệt.
Những giới hạn của cảm biến quang học
Đây là phần nhiều người hay bỏ qua. Cảm biến quang học không nhìn thẳng vào mạch máu. Nó chỉ đọc tín hiệu phản xạ qua lớp da, nên mọi yếu tố gây nhiễu đều có thể làm kết quả lệch đi.
Lông tay dày, hình xăm hay da tối màu đều có thể làm giảm chất lượng tín hiệu. Ánh nắng gắt hoặc đèn sân khấu cũng khiến cảm biến dễ nhận nhầm. Mồ hôi tạo lớp ướt làm ánh sáng khúc xạ lung tung. Quan trọng nhất vẫn là chuyển động cổ tay: khi bạn đập tay xuống mặt đường, cảm biến có thể mất dấu mạch và phải đoán theo nhịp chân.
Vì sao cùng một chiếc đồng hồ lúc đúng lúc sai?
Nhiều người hỏi chúng tôi: hôm nay đo thấy ổn, sao hôm qua lại lệch? Lý do nằm ở chất lượng tín hiệu thay đổi theo từng lần đeo. Ba yếu tố ảnh hưởng nhiều nhất là độ chặt của dây, vị trí đeo và nhiệt độ da.
Trời lạnh làm mạch máu ở tay co lại nên tín hiệu yếu đi. Dây lỏng để ánh sáng lọt vào giữa da và cảm biến, còn dây quá chặt lại khiến máu khó lưu thông. Chỉ cần khoảng cách giữa cảm biến và da lệch vài milimét cũng đủ làm kết quả khác đi rõ rệt.
Cách đeo để số liệu ổn định hơn
Chúng tôi thường khuyên đeo đồng hồ cao hơn xương cổ tay khoảng một đốt ngón tay. Vị trí này giúp cảm biến tiếp xúc da tốt hơn và ít bị xương cản trở.
Siết dây vừa phải là đủ. Cách thử đơn giản là luồn được một ngón tay vào giữa dây và da. Nếu siết tới mức tê ngón tay, bạn đang siết quá tay.
- Giữ cổ tay thẳng và thư giãn khi đo, không gồng tay.
- Tránh gập cổ tay đột ngột, vì động tác đó làm thay đổi mạch máu ngay lập tức.
- Lau sạch mặt sau đồng hồ trước mỗi buổi tập, nhất là khi ra mồ hôi nhiều.
Số liệu thực tế khi nghỉ và khi tập
Chúng tôi đối chiếu một số buổi đo với đai ngực trong điều kiện sinh hoạt thông thường. Đây chỉ là con số ước tính mang tính tham khảo, không phải kết quả đo trong phòng lab.
Khi ngồi yên, sai số thường nằm trong khoảng 2 đến 5 nhịp mỗi phút. Đi bộ nhanh có thể lệch 5 đến 10 nhịp. Chạy bộ thì dao động quanh 8 đến 15 nhịp, còn khi tập tạ với cổ tay gồng thì có buổi chúng tôi thấy lệch trên 15 nhịp.
Miền Nam nóng ẩm quanh năm nên mồ hôi nhiều, cảm biến dễ nhiễu hơn so với mùa đông miền Bắc. Nếu chạy ngoài trời vào buổi trưa, hãy lau khô cổ tay trước khi bắt đầu.
Khi nào nên tin kết quả, khi nào cần kiểm tra lại
Nếu nhịp tim tăng bất thường kèm chóng mặt, đau ngực hoặc khó thở, đừng chỉ tin vào đồng hồ. Hãy đi khám ngay, vì không thiết bị tiêu dùng nào thay được bác sĩ trong tình huống này.
Thay vì tin một con số đơn lẻ, hãy nhìn xu hướng qua nhiều ngày. Một lần đo lệch không đáng lo. Nhưng nếu nhịp nghỉ tăng dần suốt hai tuần, đó là tín hiệu nên hỏi ý kiến bác sĩ. Ghi lại giờ đo và trạng thái lúc đó (đang nghỉ, vừa tập xong hay vừa uống cà phê) cũng giúp bác sĩ hiểu bối cảnh hơn nhiều so với một con số trơ trọi.
Chọn đồng hồ có cảm biến nhịp tim đáng tin
Khi mua, nên xem ba điểm: cảm biến có nhiều LED hay không, khả năng đo liên tục, và phần mềm đồng bộ dữ liệu có ổn định không. Cảm biến đa LED thường xử lý tín hiệu yếu tốt hơn khi cổ tay chuyển động.
Dòng giá rẻ thường đo ổn lúc nghỉ nhưng dao động mạnh khi tập. Dòng tầm trung trở lên thường có thuật toán lọc nhiễu tốt hơn, dù không có nghĩa là hoàn hảo. Bạn có thể đọc thêm Haylou Solar: đồng hồ màn tròn pin lâu, hợp với ai? để so sánh cách các mẫu xử lý cảm biến. Nếu muốn xem tổng quan danh mục, bạn có thể ghé mục đồng hồ thông minh trên Choihay.
Mẹo đo nhịp tim chính xác hơn khi luyện tập
Hãy đeo đồng hồ trước khi khởi động vài phút để cảm biến kịp bám da. Nếu bật đo ngay lúc bắt đầu chạy, dữ liệu đầu buổi thường nhiễu nhất.
Đối chiếu con số với cảm nhận của chính bạn. Nếu đồng hồ báo 90 nhịp mà bạn đã thở dốc đến mức khó nói chuyện, rất có thể con số đang thấp hơn thực tế.
Nếu bạn tập theo vùng nhịp tim, hãy cân nhắc kết hợp đai ngực. Đai ngực đo qua điện tim nên ổn định hơn nhiều khi chạy nhanh hoặc nhảy liên tục. Còn nếu đang phân vân giữa các dòng vòng đeo tay phổ thông, bạn có thể tham khảo Xiaomi Mi Band 4 sau nhiều năm: còn đáng dùng không?.
Câu hỏi thường gặp
Đồng hồ đo nhịp tim có chính xác bằng máy y tế không?
Không. Máy y tế dùng điện cực và được hiệu chuẩn theo tiêu chuẩn riêng. Đồng hồ tiêu dùng phù hợp để theo dõi xu hướng, không dùng để chẩn đoán.
Tập gym đo nhịp tim trên đồng hồ có tin được không?
Với các bài nhẹ như đi bộ hay đạp xe đều đặn, bạn có thể tin ở mức tương đối. Với tập tạ gồng cổ tay hoặc các bài nhảy liên tục, nên tham khảo thêm đai ngực.
Vì sao đo nhịp tim lúc ngủ thường ổn định hơn?
Khi ngủ, bạn gần như không cử động và cổ tay thả lỏng. Tín hiệu ánh sáng phản xạ sạch hơn nên cảm biến dễ đọc đúng hơn.
Có nên mua đai ngực thay cho đồng hồ không?
Nếu tập cường độ cao và cần số liệu sát thực tế, đai ngực là lựa chọn đáng cân nhắc. Nếu chỉ theo dõi sức khoẻ hằng ngày, đồng hồ đã đủ và tiện hơn.
Làm sao biết cảm biến nhịp tim đang hoạt động đúng?
Bạn có thể đếm mạch thủ công trong 15 giây rồi nhân bốn, sau đó so với đồng hồ khi đang nghỉ. Nếu lệch quá nhiều khi ngồi yên, hãy kiểm tra lại cách đeo và làm sạch cảm biến.